مراحل ساخت سوله از نقشه تا نصب استاندارد

مراحل ساخت سوله اگر از همان ابتدا شفاف و قدم به قدم برنامه ریزی نشود، خیلی سریع تبدیل به پروژه ای پرهزینه، کند و پر از اصلاحات اجباری می شود. از لحظه ای که ایده احداث سوله شکل می گیرد تا زمانی که سازه نصب و قابل بهره برداری می شود، ده ها تصمیم ریز و درشت باید گرفته شود؛ از انتخاب زمین و طراحی نقشه تا ساخت اسکلت فلزی، حمل، نصب و اجرای تاسیسات. اگر این مسیر بدون نقشه راه مشخص طی شود، یا هزینه ها از کنترل خارج می شود یا سازه نهایی از نظر فنی و ایمنی در سطح مطلوب نخواهد بود. در این مقاله به صورت کاملا کاربردی به سراغ مراحل ساخت سوله می رویم و سعی می کنیم تصویر روشنی از این پروسه برای کارفرما و حتی مجری پروژه ارائه دهیم.

تعریف کلی فرآیند ساخت سوله

قبل از ورود به جزئیات، خوب است بدانیم که مراحل ساخت سوله را می توان به چند بخش اصلی تقسیم کرد: مرحله نیازسنجی و برنامه ریزی، مرحله طراحی و محاسبات، مرحله آماده سازی زمین و فونداسیون، مرحله ساخت اسکلت در کارخانه، مرحله نصب در محل، و در پایان مرحله تکمیل تاسیسات و تحویل. هر کدام از این مراحل، خروجی مشخصی دارند و اگر یکی از آنها ناقص انجام شود، در مرحله بعدی مشکل خودش را نشان می دهد. بنابراین نگاه مرحله به مرحله و منظم مهم ترین اصل در مدیریت پروژه سوله است.

مرحله اول: نیازسنجی و تعریف دقیق پروژه

اولین قدم در مراحل ساخت سوله، این است که دقیقا مشخص شود سوله برای چه کاری ساخته می شود. سوله انبار، تولیدی، ورزشی، دامداری یا سردخانه هر کدام نیازهای خاص خود را دارند. در این مرحله باید به سوال هایی مثل اینها پاسخ داده شود: چه نوع کالایی یا تجهیزی داخل سوله قرار می گیرد، چه ارتفاعی لازم است، آیا نیاز به جرثقیل سقفی وجود دارد، حجم عبور و مرور لیفتراک یا خودرو چقدر است، و اینکه آیا توسعه آینده برای پروژه در نظر گرفته شده یا نه. هرچه این مرحله دقیق تر انجام شود، طراحی و ساخت با دوباره کاری کمتری همراه خواهد بود.

مرحله دوم: انتخاب زمین مناسب و بررسی اولیه

بعد از مشخص شدن کاربری، نوبت به انتخاب زمین می رسد. زمین باید از نظر دسترسی به جاده، نزدیکی به بازار هدف، امکان تامین برق، آب و گاز و همچنین از نظر وضعیت حقوقی و کاربری بررسی شود. در کنار این موارد، وضعیت خاک هم اهمیت دارد، چون نوع خاک روی طراحی فونداسیون اثر مستقیم می گذارد. در پروژه های حرفه ای، پیش از شروع طراحی سازه، گزارش ژئوتکنیک تهیه می شود تا طراح بداند چه نوع پی برای سوله مناسب است و تا چه عمقی باید فونداسیون اجرا شود.

مرحله سوم: طراحی معماری و جانمایی سوله در سایت

در این مرحله، معمار یا طراح، پلان کلی سوله، موقعیت درب ها، پنجره ها، مسیرهای رفت و آمد داخلی، محل استقرار انبار یا خط تولید و حتی جانمایی ساختمان های جانبی مثل اتاق اداری یا نگهبانی را روی سایت پلان مشخص می کند. جهت سوله نسبت به باد غالب، محل قرارگیری رمپ بارگیری، ورودی کامیون و مسیر خروج اضطراری هم در همین مرحله تعیین می شود. خروجی این مرحله، نقشه معماری است که مبنای طراحی سازه ای خواهد بود.

مرحله چهارم: طراحی سازه و محاسبات مهندسی

یکی از مهم ترین بخش های مراحل ساخت سوله، طراحی سازه است. در این مرحله مهندس سازه با توجه به نقشه معماری، نوع کاربری، شرایط اقلیمی، بار باد، بار برف، بار زنده و وزن تجهیزات، مقاطع تیرها، ستون ها، مهاربندها و فونداسیون را محاسبه می کند. در این مرحله مشخص می شود که سازه از نوع تیرورقی باشد یا سبک یا خرپایی، فاصله قاب ها چقدر باشد، چه نوع مهاربندی استفاده شود و ضخامت ورق ها چقدر باشد. معمولا در پایان این مرحله، دفترچه محاسبات و نقشه های اجرایی سازه آماده می شوند و در صورت نیاز، برای تایید نظام مهندسی ارسال می شوند.

مرحله پنجم: برآورد هزینه و برنامه ریزی مالی

پس از تکمیل طراحی سازه، می توان براساس وزن فولاد، نوع پوشش سقف و دیوار، حجم بتن مورد نیاز برای فونداسیون و میزان تاسیسات، برآورد نسبتا دقیقی از هزینه پروژه تهیه کرد. این مرحله برای کارفرما بسیار مهم است چون می تواند تصمیم بگیرد که آیا نیاز به اصلاح در ابعاد، نوع پوشش یا جزئیات دارد تا هزینه ها کنترل شوند یا نه. برنامه ریزی مرحله ای پرداخت ها به پیمانکار، تامین کننده فولاد، کارخانه ساخت اسکلت و مجری نصب نیز در همین فاز انجام می شود.

مرحله ششم: آماده سازی زمین و اجرای فونداسیون

با نهایی شدن طراحی و بودجه، نوبت اجرا در محل پروژه است. ابتدا عملیات تسطیح، اصلاح شیب و ایجاد دسترسی مناسب انجام می شود. سپس بر اساس نقشه ها، محل فونداسیون ها با دقت گونیا و ریسمان کشی مشخص شده و آرماتوربندی، قالب بندی و بتن ریزی انجام می شود. قرار دادن صفحه ستون ها به صورت تراز و دقیق روی فونداسیون یکی از حساس ترین قسمت های کار است، چون کوچکترین خطا در این بخش، تراز ستون ها و در نتیجه کل سازه را تحت تاثیر قرار می دهد. بعد از بتن ریزی، باید زمان کافی برای گیرش و رسیدن به مقاومت مناسب در نظر گرفته شود.

مرحله هفتم: ساخت اسکلت فلزی در کارخانه

در حالی که عملیات فونداسیون در سایت در حال انجام است، کارخانه سازه فلزی می تواند به صورت موازی کار ساخت تیرها، ستون ها و مهاربندها را شروع کند. برش ورق، مونتاژ، جوشکاری، سوراخکاری محل پیچ ها، تمیزکاری و رنگ آمیزی یا گالوانیزه کردن اعضا در این مرحله انجام می شود. کنترل کیفیت جوش ها، ابعاد و محل سوراخ ها اهمیت زیادی دارد، چون قرار است در محل پروژه تمام این قطعات مثل یک پازل روی هم سوار شوند. در پایان، هر قطعه با کد مشخص بسته بندی و آماده حمل می شود.

مرحله هشتم: حمل و نصب اسکلت سوله در محل

پس از آماده شدن فونداسیون و اسکلت، نوبت حمل و نصب است. این بخش معمولا برای کارفرما پرهیجان ترین قسمت مراحل ساخت سوله است، چون سازه شکل واقعی خود را نشان می دهد. ستون ها توسط جرثقیل روی صفحه ستون نصب و شاغول می شوند، سپس تیرهای اصلی قاب ها نصب و با پیچ و مهره یا جوش متصل می شوند. در ادامه مهاربندهای سقفی و دیواری بسته می شوند تا سازه سختی لازم را پیدا کند. تراز و شاغول بودن ستون ها، محکم بودن اتصالات و رعایت نکات ایمنی در زمان نصب از اصول غیرقابل مذاکره در این مرحله است.

مرحله نهم: نصب پوشش سقف و دیوار سوله

بعد از تکمیل اسکلت فلزی، نوبت به اجرای پوشش سقف و دیوار می رسد. نوع پوشش می تواند ساندویچ پانل، ورق گالوانیزه به همراه عایق، یا ترکیبی از ورق و مصالح دیگر باشد. زیرسازی لازم برای نصب ورق ها یا پانل ها شامل نصب پرلین ها و لاپه ها انجام می شود و سپس ورق ها طبق نقشه از پایین به بالا یا برعکس نصب می شوند. رعایت همپوشانی مناسب، استفاده از پیچ های استاندارد، آب بندی دور نورگیرها و درزها و اجرای صحیح ناودان ها و آبروها در این مرحله، مستقیما روی عملکرد سوله در برابر باران و برف تاثیر دارد.

مرحله دهم: اجرای تاسیسات و تکمیل جزئیات

در سوله های صنعتی و انبارها، تاسیسات نقش مهمی در بهره برداری دارند. بعد از پوشش، نوبت به اجرای برق صنعتی، روشنایی، تابلوها، سیستم تهویه، گرمایش یا سرمایش، و در صورت نیاز، اجرای کف صنعتی می رسد. نصب درب های بزرگ ریلی یا کرکره ای، پنجره ها، نورگیرهای سقفی و جانبی، و تجهیزات ایمنی مثل سیستم اعلام حریق نیز در این مرحله انجام می شود. در پایان، محوطه سازی اطراف سوله شامل رمپ بارگیری، مسیر تردد وسایل نقلیه و فضای سبز احتمالی تکمیل می شود.

کنترل کیفیت و تحویل نهایی سوله

یکی از بخش های مهم در مراحل ساخت سوله، مرحله کنترل کیفیت است که معمولا کمی کمتر به آن توجه می شود. در این مرحله باید مواردی مثل انطباق اجرا با نقشه ها، کیفیت جوش ها و رنگ، شاغولی ستون ها، عملکرد ناودان ها، عدم وجود نشتی در سقف، صحت عملکرد درب ها و تاسیسات بررسی شود. اگر پروژه تحت نظارت دستگاهی مثل نظام مهندسی یا کارفرما باشد، بازدید نهایی انجام شده و پس از رفع ایرادهای احتمالی، سوله تحویل بهره بردار می شود.

اشتباهات رایج در مراحل ساخت سوله

بخشی از مشکلات سوله ها نه به مصالح، بلکه به مدیریت نادرست مراحل ساخت برمی گردد. از رایج ترین اشتباه ها می توان به شروع کار بدون طراحی کامل، تغییر ابعاد در میانه کار بدون اصلاح نقشه ها، بی توجهی به گزارش خاک، صرفه جویی نامناسب در پوشش سقف و دیوار، و استفاده از تیم نصب غیرمتخصص اشاره کرد. این اشتباه ها معمولا در ظاهر پروژه صرفه جویی به نظر می رسند اما در عمل هزینه های تعمیر، نشتی، تعویض پوشش یا تقویت سازه را در سال های بعد بالا می برند.

جمع بندی

اگر بخواهیم یک جمع بندی ساده داشته باشیم، موفقیت در مراحل ساخت سوله به این بستگی دارد که پروژه از روز اول با برنامه پیش برود، نه اینکه در حین کار تصمیم های فوری و بدون حساب گرفته شود. از نیازسنجی و انتخاب زمین تا طراحی سازه، اجرای فونداسیون، ساخت اسکلت، نصب، پوشش و تاسیسات، هر مرحله جای خودش را دارد و اگر یکی از آنها نادیده گرفته شود، در مرحله بعدی مشکل خود را نشان می دهد. با یک نقشه راه واضح، همکاری با طراح و مجری متخصص و کنترل منظم کیفیت، می توان سوله ای ساخت که هم از نظر هزینه به صرفه باشد و هم سال ها با خیال راحت قابل بهره برداری باشد.